Καλάβρυτα, 21 Μαρτίου 1821: Η πρώτη τουφεκιά της Ελληνικής Επανάστασης

Στις 21 Μαρτίου 1821 οι Έλληνες επαναστάτες καταλαμβάνουν τα
Καλάβρυτα και η πρώτη πολεμική επιχείρηση του αγώνα είναι γεγονός.
Παρότι η 25 η  Μαρτίου 1821 ήταν η ισχυρότερη ημερομηνία υλοποίησης
της πανελλήνιας επανάστασης , εν τούτοις τα γεγονότα πρόλαβαν τους
επαναστάτες και έτσι μιλάμε για επαναστατικά γεγονότα ήδη από τον
Φεβρουάριο 1821 στην Μολδοβλαχία, όλο τον Μάρτιο σε Μοριά και
Ρούμελη, μέχρι να λάβει πανεθνική διάσταση η εξέγερση, η οποία
αργότερα με διάταγμα του Όθωνα (1838 ) προσδιορίστηκε συγκεντρωτικά
στην 25 η Μαρτίου.
Από τις αρχές Φεβρουαρίου, μετά τη διάσκεψη της Βοστίτσας (26 – 29
Ιανουαρίου), άρχισαν να πυκνώνουν οι φήμες για επικείμενη εξέγερση των
ραγιάδων στην Πελοπόννησο. Ο άγγλος πρόξενος στην Πάτρα, Green,
συμβούλευσε τους Τούρκους να λάβουν τα μέτρα τους, ενώ δεν έλειψαν
και Έλληνες με μειωμένη εθνική συνείδηση, όπως ο κοτζάμπασης της
Τριπολιτσάς Σωτηράκης Κουγιάς και ο δραγουμάνος του Πασά, Σταυράκης
Ιακωβίκης, που πρόδωσαν την υπόθεση, δίνοντας πληροφορίες στους
κατακτητές.
Η οθωμανική διοίκηση, θορυβημένη και από μεμονωμένες επιθέσεις κατά
υπαλλήλων της, αποφάσισε να καλέσει στην Τριπολιτσά τους πρόκριτους
της Πελοποννήσου με το πρόσχημα έκτακτης σύσκεψης. Στην
πραγματικότητα, όμως, οι Τούρκοι σκόπευαν να τους κρατήσουν ως
ομήρους για να αποτρέψουν κάθε διάθεση των Ελλήνων για εξέγερση.
Πολλοί από τους πρόκριτους δεν ανταποκρίθηκαν στην πρόσκληση,
γνωρίζοντας την τύχη που τους περίμενε. Έτσι, στις 10 ή στις 13 Μαρτίου,
επιφανείς Αχαιοί κατέφθασαν στη μονή της Αγίας Λαύρας για να

αποφασίσουν περί του πρακτέου. Στη συγκέντρωση συμμετείχαν οι
επίσκοποι Παλαιών Πατρών Γερμανός και Κερνίκης Προκόπιος και οι
πρόκριτοι Ασημάκης Ζαΐμης, Ασημάκης Φωτήλας, Σωτήρης
Θεοχαρόπουλος, Σωτήρης Χαραλάμπης, Παναγιωτάκης Φωτήλας, Ανδρέας
Ζαΐμης και Ανδρέας Λόντος.
Αφού αντηλλάγησαν απόψεις και κάμφθηκαν οι αμφιβολίες κυρίως του
Ζαΐμη και του Παλαιών Πατρών Γερμανού, αποφασίσθηκε ότι η
επανάσταση έπρεπε να ξεκινήσει αμέσως, καθώς δεν υπήρχε καιρός για
χάσιμο. Τυχόν σύλληψή τους θα αποτελούσε πλήγμα για την εξέγερση και
πιθανώς να συνέβαλε στη ματαίωσή της. Πολύτιμες πληροφορίες για τις
προθέσεις των κατακτητών έδωσε ο νεαρός Παναγιωτάκης Φωτήλας, που
ήταν ερωτευμένος με την κόρη του βοεβόδα (διοικητή) των Καλαβρύτων,
Αϊσέ. Στη συνέχεια, οι παριστάμενοι αναχώρησαν για τις περιοχές τους,
προκειμένου να στρατολογήσουν άνδρες και να περιμένουν την έναρξη του
αγώνα.
Τις εξελίξεις επιτάχυνε το περιστατικό της 18ης Μαρτίου (ή 20ης Μαρτίου),
όταν άνθρωποι του βοεβόδα των Καλαβρύτων, Ιμπραήμ Αρναούτογλου,
χτυπήθηκαν από τους Πετμεζαίους καθ’ οδόν προς την Τριπολιτσά. Ο
Αρναούτογλου, όταν πληροφορήθηκε το γεγονός, διέταξε τους Τούρκους
της περιοχής να κλεισθούν σε τρεις οχυρούς πύργους των Καλαβρύτων και
να αμυνθούν, ελπίζοντας σε βοήθεια από την οθωμανική διοίκηση της
Τριπολιτσάς.
Στις 21 Μαρτίου 1821, 600 έλληνες επαναστάτες, με επικεφαλής τους
Σωτήρη Χαραλάμπη, Ασημάκη Φωτήλα, Σωτήρη Θεοχαρόπουλο, Νικόλαο
Σολιώτη, Ιωάννη Παπαδόπουλο, Βασίλειο και Νικόλαο Πετμεζά,
συγκεντρώθηκαν στη μονή της Αγίας Λαύρας.
Αφού παρακολούθησαν τη Θεία Λειτουργία, σύμφωνα με κάποιους
ιστορικούς, πήραν μαζί τους για σημαία το λάβαρο της μονής με τη
χρυσοκέντητη παράσταση της Κοιμήσεως της Θεοτόκου κι ένα παλιό
κανόνι. Την ίδια ημέρα ξεκίνησαν την πολιορκία των τριών οχυρών
πύργων στα Καλάβρυτα και ύστερα από μάχες που κράτησαν πέντε ημέρες
εξανάγκασαν τους πολιορκημένους να παραδοθούν. Οι απώλειες των
Ελλήνων ήταν 2 νεκροί και 3 τραυματίες, μεταξύ αυτών και ο Νικόλαος
Σολιώτης. Αδιευκρίνιστες ήταν οι απώλειες για τους πολιορκούμενους
Τούρκους, οι περισσότεροι από τους οποίους ήταν άμαχοι. Πολλοί από
αυτούς κατεσφάγησαν, αν και είχαν παραδοθεί. Οι επαναστάτες πήραν ως
λάφυρα πάνω από 100 όπλα, με τα οποία εξόπλισαν άλλους αγωνιστές.
Ο ιστορικός Ν. Παπαδόπουλος είχε περιγράψει την απελευθέρωση της
πόλης ως εξής: «Ήταν σούρουπο όταν φτάνουν στα Καλάβρυτα περί τους
200 πολεμιστές κι αρχίζει το μακελειό. Γενικεύτηκε η μάχη, κατελήφθησαν
οι πύργοι των Τούρκων αξιωματούχων κι έχουμε την πρώτη νικηφόρο
μάχη και την πρώτη πόλη, αυτή των Καλαβρύτων, στην οποία αποδόθηκε η
ελευθερία»….
Στις 23 Μαρτίου το σκηνικό θα μεταφερθεί νοτιοδυτικά της Πελοποννήσου,
όταν οι Μανιάτες θα καταλάβουν την Καλαμάτα και η Μεσσηνιακή Γερουσία
θα εκδώσει την «προειδοποίησιν εις τας ευρωπαϊκάς αυλάς», με την οποία
θα τους γνωστοποιεί τον ξεσηκωμό του γένους των Ελλήνων.

ΣΥΓΚΡ ΔΑΛΙΑΝΗ ’21 ΜΑΡΤΗ 1821 ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΚΑΛΑΒΡΥΤΩΝ

Πηγές
-Αλλαμανή, Έφη (1975). «Έναρξη της επαναστάσεως στην Ελλάδα». Ιστορία του
Ελληνικού Έθνους. ΙΒ΄. Αθήνα: Εκδοτική Αθηνών.
-Κολοκοτρώνης Θ. Ιωάννης, «Ελληνικά υπομνήματα», Αθήνα, 1856, σ. 8.
Αναφέρεται στο Δασκαλάκης Απόστολος, 1975, σ. 10.
-Ο Κολοκοτρώνης. « Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη», Αθήνα, Βιβλιοπωλείον
της Εστίας, 1901.

Της Χρυσούλας Β. Γαλάνη
Δρ. Ιστορίας και Διδακτικής της Ιστορίας ΕΚΠΑ, τ. Γυμνασιάρχη,
Γ.Γ. Συνδέσμου Συνταξιούχων Εκπαιδευτικών Γλυφάδας