«Ένα το χελιδόνι κι η Άνοιξη ακριβή για να γυρίσει ο ήλιος θέλει δουλειά πολλή…» «Το Άξιον εστί», Οδ. Ελύτης

Της Δρ. Ερμιόνης Κοροσίδου – Καρρά
Εκπαιδευτικού,

Για να φωτίσει ο ήλιος της Ελευθερίας, τους ηρωικούς αγωνιστές του 1821 εξήγειραν, ενεθάρρυναν και εμψύχωσαν λόγιοι, άνθρωποι του πνεύματος και της τέχνης, Έλληνες της διασποράς και φιλέλληνες. Την συμβολή όλων αυτών στον αγώνα, που ήταν εξίσου θεμελιώδης με εκείνη των θρυλικών πολεμιστών, τιμάμε στο πλαίσιο του εορτασμού των δύο αιώνων ελεύθερης Ελλάδας.
Έλληνες της Διασποράς
Η κατάλυση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας την 29η Μαΐου
του 1453, υπήρξε αφετηρία πολλών δεινών. Απείλησε την ύπαρξη του ελληνικού έθνους, διέκοψε την ζωηρή πνευματική
κίνηση. Πολλοί από τους σημαντικότερους λογίους εγκαταστάθηκαν έκτοτε στη Βενετία, όπου ίδρυσαν μια ισχυρή παροικία της διασποράς με ένα σημαντικό κέντρο τυπογραφίας. Θεμελίωσαν δε τον ορθόδοξο ναό του Αγίου Γεωργίου. Έφεραν μαζί τους πλούτο πνευματικό μεγάλης σπουδαιότητας για την Δύση. Έθεσαν δίπλα στις μεταφράσεις και τα σχόλια των αρχαίων συγγραμμάτων, τα πρωτότυπα κείμενα. Έτσι συναντήθηκαν ο Αριστοτέλης με τον Θωμά τον Ακινάτη και τον Πλάτωνα.
Το ζοφερό σκοτάδι των χρόνων της Άλωσης αρχίζει δειλά-
δειλά να διαδέχεται το φως, που έρχεται από τους Έλληνες λογίους και τα ελληνικά τυπογραφεία της Δύσης. Ορόσημο αποτελεί η ίδρυση της Πατριαρχικής Ακαδημίας στην
Κωνσταντινούπολη τον 16ο αιώνα. Στην Ακαδημία δίδαξαν ονομαστοί άνθρωποι του πνεύματος. Στα μαθήματα περιλαμβάνονταν η αρχαία ελληνική γλώσσα, η φιλοσοφία, τα μαθηματικά. Ο Πατριάρχης Κύριλλος Λούκαρις κορυφαία πνευματική μορφή του γένους, ανέθεσε στον σπουδαιότερο αριστοτελικό φιλόσοφο, τον Θεόφιλο Κορυδαλέα, την διεύθυνση της Πατριαρχικής Ακαδημίας.
Σημαντικό ρόλο διαδραμάτισαν στην ιστορία του υπόδουλου έθνους οι Φαναριώτες. Γνώστες των ευρωπαϊκών γλωσσών,
υπηρέτησαν ως διερμηνείς στις ευρωπαϊκές πρεσβείες, ενδιαφέρθηκαν πρωτίστως για την παιδεία. Σε αυτούς οφείλεται η ίδρυση Ελληνικών Ακαδημιών στο Βουκουρέστι και στο Ιάσιο. Ο Νικόλαος Μαυροκορδάτος πρώτος Φαναριώτης ηγεμόνας της Μολδαβίας, οργάνωσε την ελληνική Ακαδημία στο Ιάσιο. Επιπλέον οι Φαναριώτες εκτός από τις διοικητικές τους αρμοδιότητες, ενίσχυσαν ηθικά και οικονομικά την Πατριαρχική Ακαδημία, διέθεσαν χρηματικά ποσά για την έκδοση βιβλίων, μετέφρασαν στα
ελληνικά από τις ευρωπαϊκές γλώσσες φιλοσοφικές
και άλλες μελέτες.
Οι μετακινήσεις των Ελλήνων λογίων και εμπόρων προς τις
χώρες της Ευρώπης έγιναν πυκνότερες τον 18ο αιώνα. Αξιόλογες ελληνικές παροικίες δημιουργήθηκαν στην Τεργέστη, στην Οδησσό, στο Παρίσι, με ακμαιότερη την παροικία της Βιέννης, η οποία έγινε το σπουδαιότερο κέντρο του απόδημου ελληνισμού. Στα τυπογραφεία της τυπώθηκαν πολλά βιβλία. Εκεί δημοσίευσε τα έργα του ο Ρήγας Φεραίος. Εκεί εκδόθηκε και κυκλοφόρησε από το 1791 ως το 1797 η πρώτη ελληνική εφημερίδα και τα πρώτα φιλολογικά
περιοδικά. Μεταξύ αυτών το περιοδικό με τον τίτλο «Ερμής ο
Λόγιος», το οποίο απετέλεσε το βήμα των ελλήνων λογίων του Διαφωτισμού.
• Το κείμενο είναι από την έκδοση «Η συμβολή λογίων Ελλήνων της διασποράς και φιλελλήνων στον Αγώνα της Επανάστασης του 1821» της Δρ. Ερμιόνης Κοροσίδου – Καρρά.
Στη φωτογραφία, ο πίνακας του εξωφύλλου “Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου”, Ευγένιου Ντελακρουά, 1826